Euskaraz bizi-bizi

XXI. mendeko oriotar euskaldunak: nola aldatu(ko) diren gauzak, kamarada!

Erabiltzailearen aurpegia
Urriaren 3an, Orioko Udalak antolatuta, Kike Amonarrizek hitzaldia eman zuen Salatxo aretoan goiko izenburu horrekin: ‘XXI. mendeko oriotar euskaldunak: nola aldatu(ko) diren gauzak, kamarada’.

null

Azaltzerik izan ez zutenentzat, hitzaldiaren laburpen txiki bat egin dut, blogean publikatzeko, merezi du-eta Kikeren ikuspegi baikorra zabaltzea.

Hona hemen, ba, laburpen hori (esan beharrik ez dago gauza asko laga ditudala kanpoan, ia bi orduko solasaldia izan zen-eta; nolanahi ere, zati bat grabatuta dago bideoan eta Karkarak sareratuko du, prest daukanean):

Aldaketa garaia

Beste hainbat esparrutan bezala, nabaria da aldaketa garaia bizi dugula euskararen alorrean ere. ‘Euskalgintza’ deitzen dugun hori sortu eta 30-40 urtetara, agerikoa da garai bateko diskurtsoak egokitu egin behar ditugula eta, diskurtsoarekin batera, baita zenbait praktika eta joera ere. Nahiko adostasun dago horretan euskalgintzako eragileen artean (blog honetan bertan ere aritu da horretaz Rikardo Uzkudun: http://www.karkara.com/blogak/euskaraz-bizi-bizi/archive/2013/08/12/kontzientziazioa-dela-eta)

Euskaldun komunitatearen tamaina

Munduan 7.000 inguru hizkuntza daude. Batzuk, gutxi, ehunka milioi hiztun dauzkatenak; beste batzuk, berriz, hiztun gutxi-gutxikoak. Hiztun-kopuruari dagokionez, euskara zer da: hizkuntza txikia ala handia? Beste 7.000 hizkuntza horiekin konparatuta, non dago euskara?

0tik 10era bitarteko eskala batean jartzen baditugu munduko hizkuntza guztiak, hiztun-kopuruaren arabera sailkatuta, zer puntuazio izango luke euskarak? Kikek dio, galdera hori egin duen toki guztietan erantzuna izaten dela euskara oso baxu dagoela eskala horretan: 2 puntu, 3… eta jendea oso harrituta geratzen dela jakiten duenean benetako erantzuna 9 dela. Alegia, euskara, hiztun-kopuruaren aldetik, munduko hizkuntza ‘handietako’ bat dela eta, beste hizkuntza guztietatik hamarretik bederatzi gureak baino hiztun gutxiago dauzkatela.

Munduko hizkuntzen panoramari begiratuta, hiru multzo egin ditzakegu:

  • Nazioarteko hizkuntza handiak (munduan barrena milioika hiztun dituztenak): ingelesa, txinera, gaztelania, arabiera, frantsesa, alemana, portugesa…
  • Estatu hizkuntzak (estatu baten babesa duten hizkuntza normalizatuak; batzuk handiagoak, beste batzuk txikiagoak): italiera, nederlandera, poloniera, esloveniera, turkiera, swahilia…
  • Hizkuntza ez-normalizatuak: gainerako guztiak, multzo handi-handi bat.

Euskara azken multzo horretan dago eta inportantea da jakitea, multzo horretakoen artean, tropel-burukoa dela, katalanarekin batera (katalanarena, nolanahi ere, kasu berezia da, bigarren multzoko ezaugarri asko ditu-eta). Normalizatu gabeko hizkuntzen artean ez dago munduan euskararen mailan dagoen beste hizkuntzarik, bizitasun etnolinguistikoari dagokionez.

Horrek, beraz, gure ikuspegia aldatzea eskatzen du; gutxienez, bi zentzu hauetan:

  • Ez gara hain txikiak eta ez gaude hain gaizki. Beraz, ez dezagun gure burua horrenbeste zigortu eta zabal dezagun ongi egin dugunaren poza.
  • Erreferentea gara normalizatzeko bidean dauden hizkuntzetako hiztunentzat. Horrek ere poza eman behar liguke, batetik, egindakoaren aitorpena delako; baina, bestetik, erantzukizuna ere eransten digu, munduko toki askotatik guri begira daude-eta.

Euskararen iraupena

Euskararen galeraz hitz egiten dugu maiz eta mapak marrazten ditugu, euskararen lurraldeak zenbaterainoko atzerakada izan duen erakusteko. Ikuspegi horri buelta eman behar diogu eta konturatu harrigarria ez dela euskara galdu izana hainbat tokitan, baizik-eta horrenbeste denboran bizirik iraun izana dena kontra zeukanean.
Iraupen horren klabeak dira aztertu beharko genituzkeenak. Bi aipatu zituen Kikek:

  • Egoera aldakorretara egokitzeko euskarak erakutsi duen ahalmena.
  • Hizkuntzarekin kezkatutako jende prestua 'beti' izan du euskarak. Kezka hori ez da oraingoa eta erro sakonak ditu gure historian.

Egoera nola aldatu den

Gaur egungo munduak ez dauka zerikusirik gure aiton-amonen munduarekin eta, beraz, haien euskarak ez digu, bere horretan, balio. Gaur egun normala da haurrek gutxienez hiru hizkuntza ikastea, maila batean edo bestean; eta, bestalde, oso normala da, internet bidez, mundu osoko lagunekin jardutea hainbat hizkuntzatan, edota telebista ikustea aukerako hizkuntzan.

Bestalde, teknologia berriek erabat aldatu dute komunikazioaren paradigma: whatsapp, skype, SMSak… gustatu ala ez, hori da gure jokaleku berria, eta esan behar da euskara nahiko ondo kokatuta dagoela jokaleku berri horren erronkei aurre egiteko (ikusi, esaterako, indigenoustweets.com).

Soinean daramatzagun motxilak: 'Euskañola', euskara 'jatorra'...

Kezka handia somatzen da bazterretan euskararen kalitatea dela-eta. Askok uste dute 'euskañol' gero eta gehiago entzuten dela eta gure aiton-amonen euskara ederra galtzen ari dela. Hizkuntzaren kalitatearen gaiari garrantzirik kendu gabe, ordea, konturatu behar dugu, askotan, 'euskañolaren' kontra egiten dugunean, ondorioa ez dela 'euskañola' egiten zuenak euskara hobea egitea, baizik-eta, akonplejatuta, gaztelaniara pasatzea. Hori, bistan da, ebitatu egin behar dugu.

Horrek ez du esan nahi, euskararen erabileraren izenean, edozein aldrebeskeria ontzat eman behar denik; baina bai oso kontuz ibili behar dugula zuzenketak egiten ditugunean, saiatzen ari direnak eta zailtasunak dituztenak ez desanimatzeko.

Alternatiba gaztelaniaz egitea bada, 'euskañola' eta euskara traketsa aurrerapausoak dira.

Soinean daramatzagun motxilak: ezin poztu!

Kikek Orioko gazteen adibidea jarri zuen, hau azaltzeko: 1989an, Orion euskararen erabileraren lehen neurketa egin zenean, gazteen arteko erabilera %31koa zen. Gaur egun, ordea, % 88,5ekoa da, haurren erabileraren pare. Aldaketa hori izugarria da eta oso pozik egon behar genuke oriotarrok, bereziki gazteek, hori lortu dugulako.

Asko kostatzen zaigu, ordea, gure lorpenengatik poztea. Eta, itxaferoka hasi gabe, badugu harrotu eta pozteko motiborik ere.

Zergatik, bestela, daude guri begira hizkuntza minorizatuetako horrenbeste eta horrenbeste lagun?

Jabier Zabaleta

 

Erlazionatuak

Pello Jauregi: 'Hizkuntza portaerak aldatzeko, egitura sozial egokiak sortu behar ditugu, eta egitura horiei babes soziala eman'

Erabiltzailearen aurpegia 1

Azaroaren 5eko hitzaldiarekin abiatu genuen 'Euskaraz bizi-bizi' jardunaldia. Hizlaria Pello Jauregi unibertsitate irakaslea izan zen; Pello Hezkun...
'Euskaraz bizi-bizi' plan estrategikoa. Txostena luzeegia dela uste dutenentzat

Erabiltzailearen aurpegia Orio

Euskararen Plan Estrategikoa lantzen hasi gara Orion. Eusko Jaurlaritzak osatutako ESEP txostenaren parametrotan markatuko ditugu 2014-2017 urte bi...
Kartelak: udako ekitaldien programa

Erabiltzailearen aurpegia

Kartelak: udako ekitaldien programa
Orio arnasgune, oriotarrak arnas-emale

Erabiltzailearen aurpegia Orio

Arnasgunea da Orio euskararentzat eta Euskal Herri osoko euskaldunontzat. Hau da, herri euskalduna da Orio, euskara da nagusi herrian, eta naturala...
'Parketarrak' egitasmoari bukaera emateko, argazkia

Erabiltzailearen aurpegia

'Parketarrak' egitasmoari bukaera emateko, argazkia atera genuen maiatzaren 28an, herritarren euskararen aldeko bultzada irudikatzeko asmoarekin. E...
Oriyotar peto-petoa

Erabiltzailearen aurpegia

Herriko ondare linguistikoa errekuperatzeko ahalegina egin nahi izan du Olatz Zugastik, 'Erria txikota!' kantaren hitzekin.
Euskara Orion 2039an

Erabiltzailearen aurpegia

Txiki-txikitatik dut ikusmen txarra, bista txarra. 6 urterekin operatu ninduten estrabismotik (begi bat beti Kukuarrira begira omen neukan), eta e...
Haurrak eredu izanik gurasoen euskara erabilera hobetu nahian

Orio

Aita, ama... kontu bat dut zuei esateko! programa jarri dute abian gurasoen hizkuntza-ohituretan eragiteko
Aita, ama... kontu bat dut zuei esateko egitasmoa abian da

Orio

Proiektuaren lehen fasea amaitu berri dute, eta orain hasiko dira bigarren zatiarekin
Bizi-bizi

Erabiltzailearen aurpegia

Zabaltzen ari da gaia, sozializatzen: Orioko herria euskararen arnasgune da, Aitorren hizkuntza zaharrak arnas hartzen du Ortzaikatik Itsaspera bit...
Euskara mainstream

Erabiltzailearen aurpegia

Larunbat arratsalde euritsuari etekin zerbait atera nahi eta, Manelen azken diskoaren musika lagun, blog sarrera hau idatzi dut, bizi-bizi, Orioko ...
Aktibistak behar ditugu

Erabiltzailearen aurpegia

Gaur egun, euskaraz bizi nahi duenak aukera ugari ditu Orion bere bizimoduaren parte handiena euskaraz egiteko, aparteko arazo handirik gabe; badit...
Putxu bakon eta ixun bat zen

Erabiltzailearen aurpegia 1

Euskararen erabilera jaitsi egin da Orion. Euskaraz bizi-bizi eta castellanoz raka-raka egiten dugula dio blogean Jon Agirresarobe euskara zinegotz...
Bideo-grabazioa martxan!

Erabiltzailearen aurpegia

Udaleko Euskara batzordean bideo bat prestatzen ari gara, 'Euskaraz bizi-bizi' egitasmoaren barruan, eta dagoeneko hartuta dauzkagu irudi gehienak....
Euskara, guztion hizkuntza, gizarte-kohesioaren hizkuntza

Erabiltzailearen aurpegia

Plataforma per la llengua elkarteko Rosa de les Neus eta Francesc Marco Palau katalanek Orioko 'Euskaraz bizi-bizi' festibalean irakurritako testua...
Eman parkea elkarri!

Erabiltzailearen aurpegia

“Euskarak ikasgelak irabazi ditu, parkeak ditu irabazteko” hala adierazi zuen pasa den ostiralean Beñat Solaberrieta alkateak Zaragueta ikastetxea...
Euskararekin gozatuz, elkarrekin

Erabiltzailearen aurpegia

Martxoaren 14a, ostirala. Kultur Etxean antzezlana ikustera animatu naiz. Asteburuari hasiera bikaina emateko moduan naiz. Areto nagusia jendez lepo.
Euskaraz bizi nahi dutenentzat tailerra antolatu du Orioko Udalak

Orio

Kontseiluaren eta UEMAren laguntza izan du saioa aurrera eraman ahal izateko
Euskaraz bizi nahi dutenentzat bigarren saioa antolatu du Orioko Udalak

Orio

Salatxo aretoan izango da, ekainaren 5ean, asteazkenarekin, 18:30ean hasita
Duela 20 urte bezala, euskararen gaineko bideo bat egingo du Orioko Udalak

Orio

"Euskaraz bizi-bizi" egitasmoaren barruan egingo dute grabaketa
Gaur egungo eta etorkizuneko euskaldunak hizketagai osteguneko Kike Amonarrizen hitzaldian

Orio

Salatxo aretoan izango da, urriaren 3an, 19:00etan hasita
Euskalgintza aurrera begira jartzeko asmoz emango du hitzaldia Julen Arexolaleibak gaur

Orio

Salatxo aretoan izango da, 19:00etan hasita.
Sarean zintzilikatu dute Euskaraz bizi-bizi kanpainako bideoa

Orio

Abenduaren 7an jendaurrean erakutsi eta gero zintzilikatu du Orioko Udalak

KARKARAk zu bezalako irakurleen babesa behar du aurrera egiteko. Orain arte bezala, kalitatezko eduki libreak eskaini nahi dizkizugu. Euskaraz informatzea da gure eginkizuna, eta zure eskubidea. Izan zaitez KARKARAko laguntzaile, urtean 36 euro besterik ez dira!


Izan zaitez KARKARAko laguntzaile!